Tunnelportalen

Helaas kent mijn modelbaan veel tunnelportalen. Helaas, want met al die gaten kan het op het spreekwoordelijke (Zwitserse) gatenkaas gaan lijken. Maar het is het gevolg van een kleine baan met drie spoortracés. Dan de tunnelportalen maar zo realistisch mogelijk aanleggen en zo nodig camoufleren met groen.

 

Op dit beeld van 1 november 2019 stoort het tijdelijke grijze karton aan de linkerzijde het meest.

Dus dat maar eerst aanpakken!

Tot op heden gebruik ik tunnelportalen van het Zwitserse Swiss Model Rail, in Nederland verkrijgbaar bij Alpenspoor. SMR levert ook de bijbehorende binnenwanden. Op de foto twee types: de extra hoge TUN3R (links) en de standaard TUN2R (onder) en de nodige binnenwanden TUNIN.

 

SMR tunneldelen van niet geschilderd gips.

De tunnels liggen in een boog (R=380 mm) en in een helling (3,5%). Dat betekent dat de binnenwanden niet recht op het tunnelportaal gelijmd konden worden. De zijkanten van de binnenwanden zijn hierop aan te passen. Met een grove vijl is dit eenvoudig te doen.

 

De binnenwanden aan de boog aanpassen.

Achterop het portaal is een staafje gelijmd waartegen later de rijdraad gesoldeerd wordt. De binnenwanden zorgen voor voldoende stevigheid. Het poreuze gips lijmt moeilijk. Ik heb ook al eens met kleefband en secondelijm gewerkt.

 

Een bevestigingsstaaf voor de bovenleiding.

Na het met onverdunde houtlijm aan elkaar lijmen van portaal en wanden zijn deze ter controle op de modelbaan geplaatst. Met verschillende diktes karton werd de juiste hoogte ten opzichte van het spoor verkregen. Met een lang rijtuig is gekeken of het geheel voldoende ruimte heeft. Dat is net mogelijk bij 330 mm boogstraal. De 380 mm geeft minder problemen al dient dit natuurlijk goed gecontroleerd te worden voordat het portaal vastgelijmd is!

 

Passen en meten ….

Voor de definitieve plaatsing is een Wash van Vallejo aangebracht. Voornamelijk met Light Grey (art. 76.515) en na droging nog wat Grey (art. 76.516) en Braun (art. 76.513).
Op de foto is te zien dat het hoge portaal schuin naar voren staat en het lage portaal schuin naar achteren. Dat was nodig omdat de tunnel onder 3,5% helling ligt maar de portalen wel loodrecht staan.

 

Voor montage op kleur brengen met Vallejo Wash.

 

Daarna werden de portalen met houtlijm op de juiste plek vastgezet. Later wordt het landschap aan de portalen aangepast. De omgekeerde werkelijkheid: eerste de tunnel bouwen en daarna de berg, maar hiermee kan wel een beter beeld verkregen worden.

 

Voor het vastlijmen altijd foto's maken. Lijkt het? Wat moet er nog aangepast worden? Kan het geheel er later goed uitzien? Daar neem ik altijd (heel) veel tijd voor.

 

 

Vanaf de (nog aan te leggen) losweg blijven de twee tunnelingangen altijd zichtbaar.

 

Het is niet allemaal zoals de werkelijkheid was in Filisur, daar heb ik geen ruimte voor. Met nog een paar struiken zie je tenminste vanaf het station de tunnelportalen niet.

 

Vanaf het station vallen de tunnelportalen nu al minder op.

En, mijn modelbaan wordt absoluut geen exacte weergave, het gaat om de juiste sfeer!

Later weer meer!

Met groet, Jan

Landschap, deel 1, grasvezels.

 

Het bovenliggende spoortracé in de led-spots, na het aanbrengen van grasvezels .

 

Een modelbaan bouwen op je (zolder)kamer doe je alleen. Het is dan erg leuk om het werk wel te kunnen laten zien aan andere modelbouwers. Tijdens zo'n bezoekje in de afgelopen zomer kwam iemand binnen, keek rond zei: Wat een rust straalt daar van uit! 

Dat zal ik nooit vergeten, het is het fijnste compliment wat ik tot nu toe gekregen heb. En het is beslist iets waarmee ik altijd rekening houd bij het inrichten van het landschap. Niet volproppen met huisjes, boompjes en beestjes. Die rust moet blijven!

 

 

De modelbaan op 1 november 2019.

 

De plaats Filisur ligt in werkelijkheid tegen een uitloper van de berg Muchetta. Die uitloper ligt tussen het dal van de Albula en die van de Landwasser. Boven het station, op de uitloper, is het landschap vrij vlak en heeft een afwisseling van grasland en kleine groepen loofhout. Er staan enkele boerderijen. Op de steile randen van deze heuvelrug en op de berg zelf is naaldbos te vinden. Die elementen moeten ook op de modelbaan terug komen. Vanwege plaatsgebrek zie ik af van een boerderij. Niet volproppen!

  

Bij het bouwen aan mijn modelbaan heb ik vanaf het begin een toonbaar landschap gewild. Niet jaren lang tegen een houtconstructie aan kijken maar direct een groen beeld. Ik heb zo gauw mogelijk de modelbaan met Styrodur platen in vorm gebracht en deze van een laag gipsweefsel voorzien. Op die plekken waar later gras komt is het gipsweefsel zandkleurig geschilderd en van een laagje Woodlands Turf T45 voorzien. Het Styrodur zelf is nog te zien bij de donkergrijze kleur op de volgende foto. Daar komen later rotswanden.

 

 

2016: Het landschap is vorm gegeven en voorzien van T45 strooisel.

 

Die T45 is goed voor een gazon, maar geeft nog geen goede imitatie van hoger gras. Daarvoor hebben we tegenwoordig grasvezels. Ik had in 2008 al een Noch Grasmaster aangeschaft met een flink assortiment Heki grasvezels. Die doos stond er nog steeds. Maar nu moest een keuze gemaakt worden uit de verschillende soorten en kleuren. Ik laat hier de keuze zien van de lengte van de vezels. Ook het T45 strooisel is nog te gebruiken. Voor een maatindicatie is telkens een figuur en een bankje in de juiste schaal 1:87 gebruikt.

 

 

Woodlands strooisel T45, goed voor gladde gazons.

 

 

Heki 2-3 mm grasvezel 3365, goed voor gemaaid weiland.

 

 

Heki 6 mm grasvezel 3368, goed voor niet gemaaid (ruig) gras.

Dan de kleur. Het uitgangspunt blijft rust! Niet veel verschillende kleuren, maar op elkaar aansluitende tinten groen die het meest overeenkomen met de werkelijkheid. Mijn basismateriaal werd daardoor:

Weiland en gemaaide berm: Heki 2-3 mm Mittelgrün 3365.

Ruig gras: Heki 6 mm Mittelgrün 3368 met Heki 6 mm Herbst 3371.

De herfstkleur kan op de groene vezels aangebracht worden. Bij sommige vlakken heb ik de 3365 en 3368 gemixt om een wat onregelmatige structuur te krijgen. Bijpunten met de schaar is soms ook nodig. De resultaten van drie dagen grasvezels zetten, bij daglicht gefotografeerd:

 

En nog eentje in het led-spotlicht, vanaf het emplacement:

 

Ik las deze week op het Beneluxspoor forum: "De beste tip is vooral goed kijken naar het voorbeeld". Dat geldt bij modelbouw voor alles, ook voor het landschap! Kijken en nog eens kijken en als het niet naast de deur is op goede foto's. Mijn doel is om op de modelbaan dezelfde sfeer te krijgen als in de werkelijkheid. Daarvoor maak ik ook van het model telkens foto's en kijk of het tot in detail goed is. Met het blote oog zie je die details niet allemaal, maar het geheel oogt wel veel beter als je zo ver mogelijk gaat in het nabootsen.

 

De volgende stap zal het "planten" zijn van klein groen en als laatste zet ik de bomen vast. Die boomgroepen die er nu staan, zijn ook nog niet volledig.

In de rechterbovenhoek "op de berg" komt een stuk naaldbos. Dat wordt nog een verhaal apart!

 

En nog een nieuwtje: Op het station is de rangeerder inmiddels ook aanwezig. Diegenen die het station Filisur uit de jaren negentig kennen zien op de foto waar ik op doel...…



Met groet, Jan

 

 

Voor de derde keer een Ge 4/4 I 610 "Viamala"

 Mijn derde 610 met een goederentrein zoals deze in 1989 in het Engadin reed.

(het voorbeeld van deze trein staat in Bemo Post nr. 3 uit 1992)

 

Bemo leverde voor het eerst in 1979 een model van de Ge 4/4 I. Daarvoor ontving Bemo de onderscheiding "Modell des Jahres" van de lezers van het tijdschrift Eisenbahn Magazin. Het model onderscheidde zich door een voor die tijd zeer gedetailleerde en juiste weergave van het voorbeeld.
  

Jarenlang is het model geleverd met alle mogelijke locnummers, maar de 610 kreeg een bijzondere status omdat dit de laatste loc was die nog in de oorspronkelijke groene kleur bleef rijden tot 1991. De serie 601-610 werd omgebouwd tussen 1986 en 1992. In 1990 reed de loc nog in het groen door het Engadin. In augustus 1990 kon ik de groene 610 nog een keer fotograferen met een huwelijkstrein in Filisur.

 

 De 610 met huwelijkstrein in Filisur, augustus 1990

 

Natuurlijk ontbrak het model niet op mijn eerste H0m baan in de negentiger jaren. Na de bouw van een nieuwe H0 modelbaan (vanaf 2004) werd de loc (zonder het zware frame) nog een keer gebruikt als "lading", onderweg naar een tentoonstelling in het tijdperk III. Daarna is ze overgedragen aan een liefhebber uit Borculo.

 

 Mijn eerste 610 als lading op mijn in aanbouw zijnde tijdperk III modelbaan in 2004.

 

Ook op de huidige baan (vanaf 2015) wilde ik de 610 weer terug. Ik kocht in 2018 een ongebruikt exemplaar uit 1981, met garantie!

 

Mijn tweede 610 met garantie tot 7.8.1981.

 

Maar toen kwam Bemo met het bericht dat de 610 opnieuw zou worden uitgebracht met een vernieuwd frame, met een nieuwe motor en met 3+1 led licht. Ik besloot mijn tweede 610, nog steeds ongebruikt, te verkopen. De loc verhuisde naar Winsum.

 

De derde 610 stond deze week in Apeldoorn voor mij klaar en rijdt inmiddels op de modelbaan.

 

Mijn derde 610.

 

Het model rijdt met de nieuwe motor uitstekend! De led verlichting 3+1 (1 lamp brandt aan de achterzijde zoals gebruikelijk bij de RhB) is een waardevolle aanvulling, evenals de mogelijkheid van een geluiddecoder.

Het licht rechts achter brandt nu ook.

 

Maar niet alles was top, ik constateerde:

- De (felle) led verlichting is niet goed afgeschermd. Het licht komt door een kier tussen dak en carrosserie. Ook reflecteert het licht in de vensterramen van de cabines.
Daar is wel wat aan te doen. Ik heb de verlichting flink kunnen dimmen. (Bij Lenz decoder de CV's 55 en 56 van 255 naar 50 zetten)
- De achterwand in de cabines staat te veel naar voren. De zijkant is zichtbaar door de vensters.
- De nabootsing van de twee fluiten op het dak staan, gezien de rijrichting, naar achteren gericht en niet naar voren.
- Eén van de baanruimers vertoont een verkleuring door een stootbelasting.
- De lak op de stroomafnemers vertoont van dichtbij gezien een vreemde structuur. Dit was ook al bij andere modellen van Bemo het geval.

Ik heb Bemo hierover ingelicht. Hun antwoord was kort. Een nieuwe baanruimer en twee imitatiefluitjes werden toegezonden. Op het overige is niet ingegaan.

 

Per brievenbuspost ontvangen: baanruimers en de fluitimitaties.

 

De fluiten staan weer in de goede richting.

De toegezonden fluitimitaties waren donkergrijs. Maar gelukkig waren de bestaande fluitjes niet gelijmd. Ze zaten wel goed vast en waren niet te draaien. Dus eerst het fluitje met een dun mesje uit het dak wippen en het er gedraaid weer voorzichtig indrukken. Dat ging goed!
De beschadigde baanschuiver kon eenvoudig verwijderd en vervangen worden.

Het positieve overheerst. Het nieuwe frame met fluisterstille motor, 3+1 licht en soundmogelijkheid geeft aanleiding om ook andere loc's  hiervan te voorzien.

Met groet, Jan

 



Start seizoen 5

 

De jaren vliegen nog steeds voorbij, al weer het 5e winterseizoen. In deze winter ga ik aan het werk boven het station. Dat is best lastig omdat hier met een keukentrapje gewerkt moet worden. De oorspronkelijk geplande mangaten waren te klein om uit te werken en zijn weer dicht gezet.

 

Van 8 tot 16 oktober "Busersatz"!

Op 8 oktober is een start gemaakt met het afwerken van het bovenliggende spoortracé. Maar eerst moest er nog een klein stukje spoor vervangen worden. Zie ook het vorige bericht. De oorspronkelijke Bemo code 100 rail is hier vervangen door code 70 rail. Daarna zijn de spoorstaven met Koemo Rostfarbe roestbruin behandeld waarbij ook de dwarsliggers wat mee kregen.

 

Een volgende stap was het aanbrengen van Koemo Steinmehl (Weg 15) naast het spoor voor de nabootsing van de inspectiepaden. De fijne structuur is erg fraai, maar het verwerken geeft mij telkens problemen. Je kan het beter heel dun aanbrengen. Een te dikke laag kan gaan "zweven" in de lijm en dat krijg je nooit meer goed. Maar ook een niet vlakke ondergrond geeft problemen. Ik had geen vlakke ondergrond en het werd een heel werk om het de paden vlak genoeg te krijgen.

 

Rostfarbe op en Steinmehl naast het spoor, beiden van Koemo.

Daarna kon op de traditionele manier het ballastgrind worden aangebracht. Ik gebruik hiervoor een mengsel van R10 en DN van Koemo, in de verhouding 1:1. Ik lijm het met een houtlijm-watermengsel in de verhouding 1:1 met een beetje afwasmiddel ter ontspanning. Daarna ziet het spoor er al beter uit.

 

Met het voorsein van MicroScale.

 

 

Koemo Ballastgrind, R10 + DN in de verhouding 1:1

Vorige week bracht de post nog twee seinpaaltjes van de Zwitserse fabrikant MicroScale. Voor het station had ik al de uitrijseinen van dit merk, zie het bericht De vier van Filisur
Langs de boven en onder het station liggende vrije spoorbanen waren nog mogelijkheden om andere seinen te plaatsen. De bovenliggende spoorbaan kreeg een voorsein, behorend bij het inrijsein van het station (foto boven). De onderliggende spoorbaan kreeg een inrijsein voor het daarachter liggende schaduwstation. Daarmee zijn de meeste seinbeelden ook op de modelbaan te zien.

Het voorsein wordt door het computerprogramma Koploper aangestuurd. Het inrijsein van het schaduwstation heeft een extra schakeling gekregen.
In het "onder" Filisur gelegen kruisingsstation Alvaneu reden de sneltreinen meestal door en kregen daarvoor de combinatie Freie Fahrt (groen) + Ankündigung Freie Fahrt (dubbel groen) te zien. Dit seinbeeld zou zonder extra schakeling nooit op mijn modelbaan te zien zijn aangezien al mijn treinen in het schaduwstation stoppen en daarvoor de "Warnung" dubbel geel moeten krijgen.
Ik laat voor de sneltreinen altijd de combinatie "Freie Fahrt" tonen. Andere treinen krijgen de combinatie Fahrbegriff 2 ( groen-geel 40 km/uur) + Warnung (dubbel geel) te zien. Deze worden als het ware in Alvaneu aan de kant gezet om een tegenligger te laten passeren. De keuze tussen de twee genoemde seinstanden wordt bepaald door wissels in het schaduwstation.
(Mijn sneltreinen rijden in principe altijd naar de sporen 1 of 2, de anderen naar 3 of 4)

Links: "Freie Fahrt" en rechts: "40 km/uur"+"Halt" verwachten. 

Een advies voor een ieder die op zijn modelbaan nog vrij liggende sporen gaat aanleggen: Kies een voldoende brede ondergrond van hout in het later zichtbare gedeelte om ruimte te hebben voor het plaatsen en vastzetten van seinen (3 cm uit hart spoor) en bovenleidingpalen (3,5 cm uit hart spoor). Daarvoor is 4,5 cm hout uit hart spoor wenselijk.

 

Rechts de nieuwe (grote) struiken van MBR, erg mooi!

Op de plaatjes zijn ook nieuwe bomen en struiken te zien van het merk MBR. Deze zijn nu nog op proef neergezet om te kunnen zien waar wat moet komen te staan. Voor definitieve plaatsing wordt eerst de ondergrond aangepakt. Daarover later meer.

met groet, Jan

Een krap profiel van vrije ruimte ....

Ik wilde op mijn modelbaan naast de sfeer van het station Filisur ook een indruk weergeven van de Albulastrecke, een smalspoorlijn die met keerlussen een aanzienlijk hoogteverschil overwint. Op 3,6 m modelbaan bouw je niet het werkelijke voorbeeld na. Boven en onder het station Filisur zijn in werkelijkheid geen spoorlijnen, maar het geheel stoort op de modelbaan niet. Het is altijd zoeken naar een aanvaardbaar compromis.

Ook bij het bovenste tracé wilde ik geen scherpe (modelbaan-)bogen zien. Ik had twee galerijen in gedachten die de scherpe bogen  moesten verbergen. Dat is aan de rechterzijde gelukt, het spoor lijkt hier rechtdoor te lopen. Aan de linkerzijde was dat door de beperkte ruimte boven de locloods met draaischijf niet goed mogelijk. Ik heb hier de scherpe boog zichtbaar in een "ingraving" moeten leggen. Na aanleg ziet dat stukje boog er best goed uit.

In de afgelopen dagen was het buiten stormachtig en nat, goed modelbouwweer dus. Ik ben maar eens begonnen met het afwerken van het bovenste tracé. Rotsen van gips en opgevuld met Plastiform. Na het plaatsen van de rotsen is met een stukje karton de ruimte ten opzichte van de spoorstaven gecontroleerd. Een enkele rotspunt moest nog worden afgehakt. Op het karton staan de benodigde maten (in schaal 1:87) aangegeven zoals deze bij de RhB bij rotswanden gehanteerd werden:

De trein kan hier makkelijk door. Bij de tunnelingang werd dit moeilijker. Voorbeeldgetrouwe RhB tunnelportalen worden o.a. geleverd door Swiss Model Rail. Op onderstaand plaatje is een dergelijk portaal geplaatst in de krappe boog. Het oude RhB tunnelprofiel (weergegeven met het grijze karton) is ten opzichte van de spoorstaaf 54 mm hoog en heeft een boogvormige bovenzijde met een straal van 25 mm. Op spoorstaafhoogte meet het profiel slechts 46,5 mm.

Volgens NEM 104 dient er bij een boogstraal van 376 mm een 54 mm brede vrije ruimte te zijn.  Komt een trein in deze krappe boog dan wel door het standaard tunnelportaal? Dat kan met rijtuigen van het type EW I en EW II net:

 

Nauwelijks 1 mm speling aan beide zijden!

Later worden ook hier bovenleidingmasten en een seinpaal geplaatst. Daarna komt het ballastgrind. Uiteindelijk zullen bomen en struiken het zicht op de tunnelingang wat weg gaan nemen.

 

De scherpe boog valt zo niet erg op.

 

Wat hier wel opvalt is de "dikke" Bemo code 100 rail, bij mij in gebruik als "tunnelrail".

Vergelijk het maar eens met de Bemo code 70 rail van de foto's uit het vorige bericht.

De code 70 rail van Bemo wordt niet meer door de fabrikant Shinohara gemaakt, maar deze boog was op dit moment nog wel bij winkels in voorraad. Ik heb dan ook gauw een paar boogjes besteld om in deze boog de code 100 rail nog te vervangen. Nu kan het nog!

 

In het volgende winterseizoen bouw ik weer verder.

Ik wens alle lezers al vast een fijn voorjaar en zomer toe!

 

Tot later, Jan. 

Details

Het voorjaar nadert en dan is mijn aandacht steeds minder bij de modelbaan. Deze week was het tijdelijk wat minder fraai weer zodat ik toch wat aan modelbouw heb gedaan. Het zijn kleine details, maar wel essentieel voor een goed gelijkende modelbaan.

Allereerst wisselbeschermplaten, door de Zwitsers "Weichenbleche" genoemd. Swiss Model Rail levert setjes voor verschillende rails. Mat zwart geschilderd en met Koemo Rostfarbe na behandeld ziet dat er zo uit:

Over de wisselstelstang zijn, zoals in Zwitserland gebruikelijk, beschermplaatjes gemonteerd.

 

Artikelnummer: Z-WBA04

De plaatjes zijn voor mij te klein om ze met voetjes afneembaar te maken. Onder de plaathoekjes zit geen hout meer, maar een opening van de wisselaandrijving. Ik heb ze met hobbylijm vastgezet op de kunststof dwarsliggers zodat ze er af te halen zijn als ik de wisselaandrijving of de tongbeweging moet verwijderen.

Dan wat details voor het stationsgebouw. Ik had ze al langer op voorraad, het gebouw staat al weer twee jaar op de baan, maar ik had er nog geen tijd voor genomen.

De geplaatste onderdelen:

Plaatskaartenautomaat (model 1990) van Swiss Model Rail.
Frisdrankenautomaat (grijze uitvoering) van Pirovino.
Afvalbakken (model 1990), ook van Pirovino.
Tafel met krukjes, zelfbouw.
Banken, ook zelfbouw.

 

De "Getränke- u. Warenautomat" is dan eindelijk geplaatst!

Op de foto ook de tafel met krukjes en op de voorgrond een "Abfallkorb".

 

 

Aan de andere zijde de "Billetautomat" tussen de twee banken.

Een maatindicatie: De krukjes zijn slechts 5 mm hoog en breed!


Met groet, Jan

Brunnenstube

Stube: Hierbij denk ik eerder aan een kroeg, maar op de internetpagina van het Zwitserse Pirovino wordt een waterreservoir zo genoemd. Ik heb niet het Pirovino-model gebruikt maar de voorzijde van de reservoirs zelf gemaakt:

 

Van de reservoirs is alleen de voorzijde zichtbaar, de rest zit in de berg.

De waterreservoirs waren in Filisur nodig voor de waterkranen in de stoomtijd. Tussen de sporen 2 en 3 stonden drie waterkranen, eentje voor de richting Alvaneu en twee voor de richting Stugl/Stuls. Voor beide richtingen was een reservoir beschikbaar. Het reservoir voor de richting Stugl/Stuls had twee toegangsdeuren en is vermoedelijk een keer vergroot.
(Als ik hier meer over te weten kom zal ik dat hier schrijven)

Later kwam een vierde waterkraan, bij de draaischijf waar de stoomlocomotieven voor de richting Davos gedraaid werden. Deze laatste waterkraan is in 2016 weer in gebruik genomen, compleet met het kleine reservoir op de helling. Bij nostalgische ritten maken stoomlocomotieven hier nu gebruik van. Het reservoir wordt nu na leging automatisch bijgevuld uit het plaatselijke waterleidingnet.

De waterreservoirs hebben dezelfde functie als de in ons land gebruikelijke watertorens. De toren is  in een bergwereld niet nodig!

 

Dit reservoir is sinds oktober 2016 weer in gebruik.

Voor het plaatsen van de reservoirwanden was enig meetwerk noodzakelijk. De wand staat evenwijdig aan het doorgaande spoor en ligt op een daaraan niet evenwijdige helling. Kaasprikkers zijn geen jalonstokken, maar het werkt goed:

Het Styrodur is makkelijk te snijden. De wand met vloer wel waterpas lijmen!

Daarna opvullen met Plastiform, afwerken met tijdelijk groen en er zijn weer twee stukjes Filisur op de baan:

De aankleding met bomen en struiken volgt later.

Met groet,

Jan